زندان و زندانی در ایران – ویبره

زندان و زندانی در ایران – تاریخ ایران و جهان

زندان و زندانی در ایران
در تاریخ نقل شده است که قباد پادشاه ایران به مذهب مزدک گروید و نجبا و روحانیان اجتماع کردند و او را خلع کردند و جاماسب برادر او را بر تخت نشاندند. جاماسب برادر خود قباد را در سال ۴۹۸ میلادی در قلعه ی فراموشی حبس کرد. پس از حمله ی اعراب مسلمانان نیز هر حاکم و صاحب نفوذی در حوزه قدرت خود محلی را برای حبس کردن افراد بنا و متهمان را در آنجا نگهداری می کردند و زندانیان وضع رقت باری داشتند.

قدیمی‌ترین زندان بزرگ پایتخت نیز در دوره حكومت قاجار بنا شد، زندانی به نام انبار شاهی كه در زیر نقارخانه ارك (محل فعلی بانك ملی بازار) قرار داشت و زیر نظر حاجب الدوله (رئیس تشریفات) اداره می‌شد . فراشباشی، رئیس اجرائیات و فراش‌ها نگهبانان انبار شاهی بودند.

غذای زندانیان بسیار ناچیز بود. مردم به عنوان نذر، گاهی از سوراخ زندان غذا و خوراكی برای زندانیان می‌انداختند. اصلاح سر و صورت، حمام و نظافت وجود نداشت. زندانیان ده الی چهارده نفری به وسیله زنجیری كه دارای طوق‌های متعدد آهنی بود بهم وصل می‌شدند و انتهای زنجیر را از سوراخ در اتاق زندان به خارج برده و به وسیله میخ آهنی بزرگی مانند افسار به زمین می‌كوبیدند.

فاصله طوق‌ها از هم  ۱سانتیمتر بود و به هریك از زندانیان دو شاخه چوبی به طول ۲۵ الی ۳ظ  سانتیمتر داده می‌شد تا هنگام خستگی و فشار زنجیر در گردن، آن‌را زیر طوق قرار دهند تا از سنگینی آن كاسته شود. برای جلوگیری از فرار زندانیان، وسط قطعه چوبی به طول ۶ظ  و به قطر ۲ظ  سانتیمتر را به اندازه كف پای را تراشیده وپای زندانی را در آن قرار می دادندو بعد قطعه چوبی را همراه میخ های بزرگی كه به گل میخ معروف بود,روی پا می كوبیدند تا مانع خروج پا از آن شود.

در دوران قاجاریه مرحوم امیر کبیر در سال ۱۲۶۶ه.ق. با صدور فرمانی اقدام به لغو شکنجه و سرو سامان دادن به اوضاع زندان ها و زندانیان نمود ولی به خاطر عزل وی این اقدامات چندان دوامی نداشت با این همه در دوران قاجار باز هم تشویق برخی افراد نظیر میرزا حسین خان سپهسالار اقداماتی جهت انسانی کردن زندان ها صورت گرفت.

زندان سازی در ایران در زمان رضا شاه از سال ۱۳۰۲ آغاز می شود.

قدیمی‌ترین زندان بزرگ پایتخت نیز در دوره حكومت قاجار بنا شد

زندان هایی که در این دوره ساخته می شد بر اساس اسناد مربوطه از نظر ظرفیت و مساحت به چهاردسته تقسیم می شد:

الف : زندان برای یک صد نفر زندانی (۲۷ظ ظ  مترمربع)

ب : زندان برای پنجاه نفر زندانی(۱۴ظ ظ  متر مربع)

ج : زندان برای سی نفر زندانی(۱ظ ظ ظ  متر مربع)

د : زندان دارای پنج اطاق(۲ظ ظ  متر مربع).

عمده ترین دلایل افزایش و توسعه ی زندان ها عبارتست از:

۱ – کافی نبودن جا برای عده ی زندانیان.

۲ – وضعیت بد زندان ها و زندانیان.

علت افزایش تعداد زندانیان را می توان الف : “اجرای قانون مجازات عمومی، مصوبه ی فروردین ماه ۱۳ظ ۵”

و ب : “فعالیت گروه های سیاسی” و دستگیر شدن آنها دانست.

الف : اجرای قانون مجازات عمومی

در پی قانون مجازات عمومی عده ی زندانیان تقریبا چندین برابرشده بود به طوری که تعداد زیاد زندانیان و کمبود زندان باعث شده بود که “زندانیان  موقت” و “محکومین به حبس عمومی ” و “زندانیان سالم و مریض” و “زندانیان سیاسی” همه را در یک محل جای دهند.

ب: فعالیت گروه های سیاسی و دستگیر شدن آنها

گروههای سیاسی، فرقه های متاثر از انقلاب روسیه بودند که در تبریز، تهران و شهرهای دیگر فعالیت داشتند و برای مقابله با رشد این گروه ها در سال ۱۳۱ظ  قانونی به تصویب مجلس رسید تحت عنوان “قانون مجازات مقدمین بر علیه امنیت و استقلال کشور”؛ هر چند قبل از تصویب این قانون نیز افراد مختلفی را به جرم مبارزه ی سیاسی و اقدام بر علیه امنیت دستگیر و روانه ی زندان کرده بودند؛ اما با تصویب و اجرای این قانون دستگیر کردن افراد سیر و شکل تازه ای یافت، به طوری که در سال ۱۳۱ظ  گروهی را به جرم جاسوسی برای شوروی دستگیر کردند و به زندان انداختند. این گروه بزرگترین شبکه ی جاسوسی شوروی در ایران بودند و در روز دوم دی ماه ۱۳۱۶ دستور توقیف “گروه پنجاه و سه نفر” صادر شد و روز چهارم همان ماه ابلاغ گردید. علاوه بر دستگیری این گروه، عده ای از افسران جوان به اتهام “فاشیست بودن” دستگیر و روانه ی زندان شدند.

وضعیت بد زندان منحصر به زندان های مردانه نبود بلکه زندان های زنانه هم وضع مناسبی نداشت

علاوه بر تنگ بودن جا و حبس زندانیان بیمار در کنار زندانیان سالم موارد دیگری نیز وجود داشت. به طور مثال زندان مردانه محوطه ای گود و کثیف بود که تقریبا در حدود یکصد و پنجاه الی دویست ذرع مربع مساحت داشت و تمام زندانیان اعم از موقتی و مدت دار، مجرم و سیاسی و غیره داخل هم در این فضا بدون هیچ نوع اثاثیه روی زمین خشک با یک وضعیت رقت آوری زندگی می کردند.

وضعیت بد زندان منحصر به زندان های مردانه نبود بلکه زندان های زنانه هم وضع مناسبی نداشت زندان  زنانه در یکی از پنج دخمه های دالان مرطوب دارالحکومه در اتاقی که بیش از بیست الی سی ذرع مربع مساحت نداشت قرار گرفته و غیر از یک پنجره ی شبکه دار آهنی که به راهرو عمومی دارالحکومه باز می شد و از همان سوراخ ممکن بود با خارج ارتباط پیدا کند, منفذ دیگری نداشت.

منابع :  تحقیقات علمی

Vibre.ir

زندان و زندانی در ایران – تاریخ ایران و جهان– ویبره

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *